Standplaats Beethovenstraat

De eerste zwarte voetballer in Nederland

2011-11-24T13:17:00.005+01:00

Met de straat heeft onderstaand stukje weinig te maken, behalve dan dat Standplaats Beethovenstraat Bryan Roy weleens tegenkomt bij de AH in de Gerrit van der Veen. Het staat hier omdat bovenstaande foto door technische problemen niet bij mijn column op de site van Hard gras kon worden geplaatst. De bezoekersteller is binnen een uur op tilt geslagen: iedereen wil Constant Cremer zien.

De nikker van Willem II

De sportpers had het afgelopen maand erg druk met Ajax en de zwartingsgraad van Edgar Davids en Bryan Roy. Geen krant heeft door deze besognes het grote nieuws opgepikt dat op de Dag van het Sportonderzoek naar buiten kwam: er is een nog eerstere eerste zwarte voetballer ontdekt! Iedereen kent sinds de (verfilmde) boeken van Tom Egbers natuurlijk Steve Mokone, de zwarte Zuid-Afrikaan die in 1957 bij Heracles kwam spelen. Ook bekend is de Surinamer Humphrey Mijnals, die in 1956 voor Elinkwijk uitkwam. In Hard gras 74 onthulde Jan Luitzen dat er al in 1921 een zwarte Zuid-Afrikaan keepte bij het West-Zaanse WRC: Louis ‘Zwarte Lowie’ Davidson. Sporthistoricus Thijs Kemmeren stuitte bij zijn onderzoek naar voetbal in Tilburg op Constant “Jimmy” Cremer, die van 1902 tot 1907 in het eerste van Willem II speelde. Cremer werd in 1886 geboren in de Congo en belandde via Zwolle in Tilburg, waar hij werkte bij de Centrale Werkplaats van de spoorwegen. Een wedstrijdverslag uit die dagen noemde de aanvaller “goed maar lui” en een jubileumboek van Willem II uit 1936 sprak liefdevol over “de nikker”. Hoe zwart hij precies was zijn Kemmeren en zijn collega Nico van Horn nog aan het uitzoeken, want misschien was hij wel een halfbloed. Bijgaande foto maakt duidelijk dat Cremer in elk geval witter was dan Bryan Roy en zwarter dan Frits Barend.

Ouwe bak doet het nog goed

2011-06-20T20:34:00.003+02:00

Afgelopen zondag viel in Amsterdam-Zuid, onder meer in de Beethovenstraat, een brief in de bus van de niet bestaande 'Dienst Wonen en Samenleven. Afdeling Controle & Handhaving'. Daarin werd aangekondigd dat de (eveneens verzonnen) Dienst Leegstands Inspectie zou komen controleren of bewoners het grote aantal vierkante meters dat zij tot hun beschikking hebben ook daadwerkelijk gebruiken of dat er sprake is van 'verborgen leegstand'. In dat laatste geval zou de gemeente 'in het uiterste geval' ruimte kunnen vorderen voor gebruik. Een goede manier om vooral lagere inkomens te helpen aan tijdelijke woonruimte, aldus de brief. De huisbezoeken van de Inspectie zouden niet van tevoren worden aangekondigd. Het Parool berichtte de volgende dag dat sommige bewoners de schrik om het hart sloeg na lezing van de brief. Ouderen die de oorlog hadden meegemaakt moesten terugdenken aan de vordering van huizen door de nazi's, aldus Het Parool.
Liesbeth Wytzes, Koninklijk Huisverslaggeefster van weekblad Elsevier, tuinde in de grap en wijdde zondag een column aan de brief. 'Zijn ze helemaal gek geworden bij de gemeente Amsterdam? Waarom moeten de paar mensen in de stad die een eigen huis hebben – want het is een en al gesubsidieerde sociale woningbouw – zo'n knokploeg met een meetlint binnenlaten?' schreef Wytzes verontwaardigd. Enkele uren na verschijnen van de column rook men onraad bij Elsevier en verscheen er een kader bij het stuk dat er aanwijzingen waren dat de brief een vervalsing was. Wytzes probeerde haar huid nog te redden door halverwege de column een zinnetje toe te voegen: 'Kan dit waar zijn, of worden we hier bij de neus genomen?' Inmiddels is de column in alle stilte verdwenen van de Elsevier-site. Hij is hier nog te vinden: http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:IpCX-_KlOg4J:www.elsevier.nl/web/Opinie/Vrouw-van-de-Wereld/300366/Onbeschofte-aanpak-van-verborgen-leegstand.htm+leegstands+wytzes&cd=1&hl=nl&ct=clnk&gl=nl&source=www.google.nl

In juni 1972 werd al eens een vergelijkbare grap uitgehaald om bemiddelde Amsterdam-Zuidbewoners de stuipen op het lijf te jagen, zo beschrijf ik in De koningin van Plan Zuid. Er vielen toen brieven in de bus waarin stond dat de gemeente woonruimte wilde gaan vorderen voor bewoners van volksbuurten die daar door de sanering weg moesten. Volgens de brief kon de gemeente bewoners verplichten woningzoekenden in huis te nemen. Dat gold alleen voor mensen die te ruim waren gehuisvest, waarbij de volgende rekensom werd gehanteerd: 'Indien uw gezin bestaat uit 2 of minder personen en u beschikt over meer dan 3 kamers, ofwel het oppervlak van uw huis overschrijdt de grootte van 75 m2; 3 personen 4 kamers of 80 m2; 4 personen 5 kamers of 85 m2; 5 personen 6 kamers of 90 m2.'

De bomenman is niet meer

2011-04-13T14:11:00.002+02:00

VU-hoogleraar dierkunde Jan Lever geeft een lezing over schelpen (1974)

Ik had hem al gemist op het terras van Calzone op de eerste mooie lentedagen, en weet nu dat ik hem daar ook niet meer hoef te zoeken. Bioloog Jan Lever is op 23 november 2010 op 88-jarige leeftijd overleden, de in memoriams zijn mij kennelijk ontgaan. Die stonden vooral in bladen uit christelijke hoek, omdat Lever vooral bekend was als de man die de evolutietheorie in de jaren vijftig en zestig acceptabel probeerde te maken voor gereformeerden. Dat was nogal wat voor mensen die waren opgevoed met het idee dat de aarde in zes dagen geschapen was.
Ik kende Lever zelf aanvankelijk alleen als hondenuitlater in de Beethovenstraat. Hij bleef weleens staan als zijn hond wat liep te snuffelen bij ons huis, maar tot een gesprek leidde dat nooit. Begin jaren negentig belde hij mij een keer op, omdat hij een boek over exotische bomen in Amsterdam-Zuid had geschreven. Hij vroeg zich af of het niets was voor de uitgever van mijn boek over de Beethovenstraat. Aan dat boek heb ik eerder dit weblog gewijd: http://standplaatsbeethovenstraat.blogspot.com/2009_11_01_archive.html
'Kijk daar loopt "De bomenman"', zei ik sindsdien tegen mijn kinderen. 'Die meneer kent alle bomen in de buurt bij naam', en ze keken vol ontzag naar hem.

'Alles is interessant als je erin begint te graven', was de lijfspreuk van Lever. Voor mij was hij het toonbeeld van de wetenschappelijke geest, gedreven door verwondering en nieuwsgierigheid. Ik sprak hem het laatst op het terras van Calzone. Hij zei toen tegen me: 'Mensen moeten niet denken dat ik hier zit te niksen. Ik weet precies welke nummers de tramstellen van Lijn 24 en Lijn 5 hebben. En ik weet ook precies hoeveel ramen het hotel en de ouderenflat hiertegenover hebben. Observeren en nadenken kan overal.'

Vredesconcert in de Beethovenstraat

2011-03-30T11:37:00.000+02:00

De Irenaphoon in een loods in de Haarlemmermeer, maart 1928. Midden Willem Mengelberg, rechts Johan Wagenaar, op de achtergrond A.D. Loman. (Foto archief A.D. Loman bij Nederlands Muziek Instituut)

Het is maandagmiddag 25 maart 1929. Een journalist dwaalt door de Beethovenbuurt in Amsterdam-Zuid. Overal liggen planken en rioolbuizen, straten zijn pas half geplaveid. Het is mistig en regenachtig en hij heeft geen idee waar hij precies moet zijn. Aan het eind van de Apollolaan ja, maar welk eind? Dan hoort hij in de verte een geluid dat het midden houdt tussen een misthoorn en een orgel. Hiervoor is hij gekomen, het experimentele concert met de Irenaphoon is begonnen. Orenstrelend is het allemaal niet (“Een geluid, allerverschrikkelijkst!”), maar de melodie is herkenbaar. De journalist hoort heel duidelijk het ‘Wilhelmus’ als hij over de Apollolaan richting Beethovenstraat loopt. Het concert is te volgen tot op de brug bij de Ceintuurbaan/Roelof Hartstraat, anderhalve kilometer verderop.

De Irenaphoon staat op het dak van Beethovenstraat 71 (naast de huidige kaaswinkel van Tromp), het appartement is net opgeleverd. Het muziekinstrument bestaat uit zeven sirenes. Een door een motor aangedreven luchtperspomp perst lucht naar een klavier dat een verdieping lager staat. Bij het indrukken van een toets gaat er een hoeveelheid lucht door de luchtleiding waardoor een sirene gaat draaien en een zeer luide toon voortbrengt. De man achter het klavier is Abraham Dirk Loman jr (1868-1954). Hij had het instrument bedacht tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen hij in de zomer van 1915 wakker lag in een warme nacht en in de verte de sirene hoorde van een grote mailboot op het IJ, vier kilometer verderop. Loman zag een grote menigte mensen voor zich in de natuur die allen eerbiedig luisterden naar het geluid van de vrede dat van verre tot hen kwam. Na dit visioen besloot hij een instrument te ontwerpen dat kon bijdragen aan het ideaal van de vrede.

Loman was technisch aangelegd. Hij was aanvankelijk actief in de fotografie en ontwikkelde onder meer de reflexcamera. Daarna richtte hij zich op het toneel en werd directeur van de Nederlandsche opera. Hij trouwde met de sopraan Alida Luetkemann. In 1913 werd hij de eerste directeur van het bureau voor muziekauteursrecht, BUMA.

Hij was ook componist en schreef opera’s, oratoria, liederen en symfonieën. Langs die weg kende hij de componisten Willem Mengelberg en Johan Wagenaar, die hij wist te interesseren voor zijn project. Het duurde tot 1928 voordat er een prototype was met drie sirenecellen, die zes tonen konden voortbrengen. Het eerste experiment vond op 7 maart 1928 plaats in de Haarlemmermeer (zie foto). Bij het tweede experiment in de Beethovenstraat was de Irenaphoon uitgebreid tot zeven sirenecellen, waarmee Loman veertien tonen kon produceren. De definitieve Irenaphoon moest 24 sirenes krijgen, met 48 tonen.

Loman kondigde na het concert vanuit de Beethovenstraat een volgend concert aan vanaf het Carlton Hotel, op dat moment in aanbouw op de hoek van het Singel en de Vijzelstraat, maar kreeg geen vergunning. Hij vroeg internationaal octrooi aan op zijn vinding, maar het lukte hem na het uitbreken van de crisis niet meer om voldoende fondsen aan te boren. De Irenaphoon ging gedemonteerd in opslag en het instrument kon nooit in volle glorie worden afgebouwd. Waar de onderdelen zijn gebleven is onbekend.

Het moet Loman bitter gestemd hebben dat de sirene vervolgens school maakte als luchtalarm in oorlogstijd.

"Daar gaat Smirnoff!"

2010-11-02T16:13:00.000+01:00

De vier helden op de trap van Beethovenstraat 106/108: Piet Soer (lv), Ivan Smirnoff (rv), Cor van Beukering (la) en Sjef Grosfeld (ra)

Ik kijk sinds kort met andere ogen naar de erker van mijn zijburen: nooit geweten dat daar begin jaren dertig de wereldberoemde Russisch-Nederlandse piloot Ivan Smirnoff (1895-1956) woonde.

Smirnoff was na het uitbreken van de Russische Revolutie in 1917 na allerlei omzwervingen in 1922 in dienst gekomen van de KLM. Op 10 januari 1934 haalden auto's van de KLM Smirnoff op bij zijn appartement op Beethovenstraat 108-I om hem naar het Koloniaal Instituut te brengen. Daar werd hij met Piet Soer (tweede piloot), Cor van Beukering (marconist) en Sjef Grosfeld (werktuigkundige) geridderd voor de legendarische Kerstvlucht naar Nederlands-Indië met de Pelikaan eind 1933.
Het viertal legde de heenreis naar Batavia in een recordtijd af en de terugreis ging nog sneller, in honderd uur. De landing van de Pelikaan werd in Nederland met spanning afgewacht. Op een koud en mistig Schiphol zagen 20.000 mensen hoe Smirnoff en kompanen op de avond van 30 december 1933 veertig minuten moesten rondcirkelen voordat zij de Pelikaan veilig aan de grond kregen.
Na de landing spoedde Smirnoff zich naar zijn vrouw, de Deense actrice Margot Linnet. Zij had bij Smirnoffs vertrek verzwegen dat zij ziek was, zo ziek dat een operatie nodig was gebleken. Smirnoff had pas kort voor de terugreis naar Nederland gehoord dat zij in het ziekenhuis lag, een extra reden om in recordtijd terug te vliegen.

In zijn boek Smirnoff vertelt deed hij in 1938 uitgebreid verslag van alle gevaren die de Pelikaan onderweg had doorstaan. Hij vertelde daarin ook hoe de vlucht met de Pelikaan "een nieuw mens" van hem had gemaakt. "Ik was een held geworden en het eigendom van het publiek. Die rol wekte overigens zeer vreemde gevoelens op. Vooral wanneer ik voorbijgangers hun schreden zag inhouden en men elkaar op mij attent maakte: 'Daar gaat Smirnoff!'..."

Een radioreportage van de landing van De Pelikaan is te vinden op:
http://biografie.vara.nl/#/persoon/145/jan-broeksz?item=83&type=audio&title=jan-broeksz-als-reporter&totop=1

Tram 24 in de Beethovenstraat

2010-10-26T15:30:00.004+02:00

Foto Nieuwe Tilburgsche Courant 19-10-1929

Op donderdag 17 oktober 1929 werd tramlijn 24 in gebruik genomen, als verbinding van de net opgeleverde Stadion- en Beethovenbuurt met het Centraal Station. Eindpunt van de tram was de Olympiaweg bij de Herculesstraat. Haltes in de Beethovenstraat kwamen er bij het Noorder Amstelkanaal, de Euterpestraat (nu Gerrit van der Veenstraat) en de Stadionweg, waar ze 71 jaar later nog steeds zijn. De tramstellen waren herkenbaar aan groen-gele kopborden. Er werd aanvankelijk gereden met elf tramstellen, vanaf 1930 bij drukte met bijwagens; in 1932 waren er al 21 tramstellen op deze lijn.
Van 20 december 1932 tot 9 oktober 1944 (na die datum kwam het tramvervoer vanwege gebrek aan elektra stil te liggen) reed er ook een tram 24R, die helemaal doorreed tot aan het Olympisch Stadion, maar niet naar het Centraal Station ging en in plaats daarvan een lus maakte over het Rembrandtsplein en de Reguliersbreestraat. Lijn 24R was populair bij Duitse emigranten die naar het Rembrandsplein gingen, in het bijzonder Café Schiller, aldus een jubileumartikel in NRC Handelsblad over vijftig jaar lijn 24.

Lijn 24 R in 1943 - Foto Brahn/Amsterdamsetrams.nl

Tram 24 was in de jaren dertig diverse malen betrokken bij ernstige verkeersongelukken in de Beethovenstraat. Op 29 november 1936 schepte de tram op de kruising met de Apollolaan een 36-jarige wijkverpleegster op een motorfiets. Zij overleed later aan een schedelbasisfractuur in het Wilhelmina Gasthuis.
Op de ochtend van Oudejaarsdag 1936 werd op ongeveer hetzelfde punt een touringcar met feestgangers uit Hilversum in de flank gegrepen. De bus was plotseling gestopt op de tramrails omdat de bestuurder werd afgeleid door een vrouw met een misselijk kind, waarna de trambestuurder niet meer tijdig kon remmen. Er vielen zeven gewonden.
Op 5 april 1939 was er opnieuw een ernstig ongeluk met tram 4, nu ging het om een botsing met een vrachtwagen met een met stenen beladen oplegger die uit de Jan van Eyckstraat kwam. Er vielen geen slachtoffers, de krant maakt alleen melding van een "ernstig gehavende overjas" van een passagier en het volkomen ingedrukte voorbalkon van de tram.

Beethovenstr/JM Coenenstr 11 oktober 1955 - Foto Amsterdamstrams.nl

Nazikarikatuur brandstichting Beethovenstraat

2010-09-29T14:07:00.001+02:00

Vanaf vandaag zijn via de website Historische Kranten (http://kranten.kb.nl/) van de Koninklijke Bibliotheek 1200 kranten uit de bezettingstijd toegankelijk, waaronder ook diverse nazistische kranten met bijzonder materiaal.
Het nazitijdschrift 'Metro', niet te verwarren met het huidige dagblad 'Metro', drukte een karikatuur af naar aanleiding van de executie van 29 onschuldige burgers op de hoek van de Apollolaan/Beethovenstraat op 24 oktober 1944, als represaille voor de liquidatie de dag daarvoor van de Duitser Herbert Oelschlägel, een beruchte jager op verzetslieden. De Duitsers staken die dag ook twee villa's aan het begin van de Beethovenstraat in brand.

Pension Beethovenstraat 16 Revisited 2

2010-09-03T12:33:00.001+02:00

Vorig jaar meldde ik dat de roman van Sarah Schmidt over het pension van haar NSB-gezinde grootouders op Beethovenstraat 16 niet zal verschijnen:
http://standplaatsbeethovenstraat.blogspot.com/2009/10/boek-over-pension-beethovenstraat-16.html
Haar vader Eugenius Schmidt (1929) laat mij nu weten dat hij zelf bezig is met het schrijven van een boek over zijn ouderlijk huis, waar hij van zijn 3de tot zijn 24ste gewoond heeft.
Het pension heeft tot 1985 bestaan, zijn moeder Maria Schmidt-Tavenier heeft het tot haar 89ste gerund.

De Italiaanse maffia in de Beethovenstraat

2010-06-13T13:17:00.002+02:00

Dat zich achter de gevels van de Beethovenstraat soms duistere zaken afspelen, is geen nieuws. Maar Italiaanse maffia in de straat? In pyjama en op pantoffels? Dat doet toch meer denken aan een scène uit The Sopranos.
Maar de opening van het boek De Italiaanse maffia in Nederland van onderzoeksjournalisten Stan de Jong en Koen Voskuil is geen fictie maar werkelijkheid. Zij beschrijven daarin hoe op een koude ochtend eind februari 2002 een Italiaan met het zwarte haar in een paardenstaart, in pyjama en op pantoffels, door een intercom staat te schreeuwen in het winkeldeel van de Beethovenstraat. Het is het voortvluchtige maffialid Adriano Palazzo. Binnen in het pand zitten drie andere leden van de maffiatak Sacra Corona Unita, onder wie ook de eveneens voortvluchtige boss Filippo Cerfeda, bijgenaamd De Kale. Zij hebben enkele dagen daarvoor 20 kilo cocaïne bemachtigd bij een ripdeal, en die partij is op dat moment nog in huis, evenals diverse vuurwapens. Ze schrikken zich daarom een ongeluk als hun collega Palazzo plotseling buiten zinnen van het coke snuiven voor de deur staat. Door dit incident voelen ze zich niet meer veilig en vertrekken uit de woning in de Beethovenstraat. Op welk huisnummer dit tafereel zich heeft afgespeeld, wordt niet vermeld. Uit een latere getuigenis van de man met de paardenstaart blijkt dat het gaat om een appartement op de tweede verdieping, ergens tegenover Hotel Beethoven naast restaurant Calzone. Wat een en ander te maken heeft met de moord op twee Brazilianen langs de A12 bij Woerden eerder in februari 2002, zal ik hier niet verklappen.
Later in 2002 nemen Cerfeda en zijn mannen opnieuw hun intrek in de Beethovenstraat, nu in illegale onderhuur in een appartement op een-hoog, recht tegenover hun eerdere woning (huisnummer is de auteurs onbekend). Na een klacht van buren staan er op een ochtend ineens twintig politieagenten voor de deur. Het huis ligt vol vuurwapens, restanten coke en 180.000 euro cash geld. Cerfeda springt met het geld aan de achterkant uit een raam en weet via de tuinen te ontsnappen. In 2003 wordt hij in Ridderkerk alsnog gearresteerd en uitgeleverd aan Italië, waar hij voor elf moorden dertig jaar cel krijgt.
Wie meer wil weten over de handel en wandel van de Italiaanse maffia buiten de Beethovenstraat leze dit geweldige, diepgravende boek (nu al tweede druk).

Met het oog op de geschiedschrijving van de Beethovenstraat hoor ik graag van bewoners op welke huisnummers de bende heeft gewoond en op welke datum de inval is geweest.

Pension Beethovenstraat 16 revisited

2010-06-02T22:09:00.005+02:00

Vorig jaar schreef ik op dit weblog over de afgeblazen roman van Sarah Schmidt over haar grootouders, de NSB-gezinde pensionhouders Maria en Gerardus Schmidt, die in de oorlog een pension hadden op Beethovenstraat 16. http://standplaatsbeethovenstraat.blogspot.com/2009/10/boek-over-pension-beethovenstraat-16.html Schmidt vertelde dat zij het verhaal te negatief vond en ze vroeg zich ook af welke boodschap zij eigenlijk had voor de lezer.
Dat maakte mij nieuwsgierig naar de misstappen van het echtpaar Schmidt. Reden voor een bezoek aan het Nationaal Archief in Den Haag, waar zich de dossiers bevinden over de naoorlogse berechting van Eugenius Gerardus Schmidt (13 oktober 1893). Het leverde een verrassend verhaal op.

Schmidt werd op 14 mei 1945 aangehouden door agent Cuper, die hem overbracht naar de Corellistraat (waarschijnlijk naar het schoolgebouw aldaar). Via het kamp voor gedetineerde NSB'ers aan de Levantkade in Amsterdam belandde hij uiteindelijk in kamp 'Bosch en Duin' in Bakkum. Na zijn arrestatie had zijn vrouw Maria Gijsberta Buhrer Tavenier (13 december 1896) – met wie hij sinds 14 december 1927 getrouwd was – vergeefs geprobeerd hem vrij te krijgen. Zij vond dat haar man niets had misdaan.
Rechercheur Rijneke deed buurtonderzoek naar Schmidt en sprak met oud-pensionbewoners. Uit zijn onderzoek bleek dat Schmidt in 1940 lid van de NSB was geworden, nadat hij zich had laten meeslepen door het enthousiasme van pensionbewoner Oerlemans. Schmidt had nooit een NSB-uniform gedragen, in tegenstelling tot een van zijn andere pensiongasten, Van der Tas. Na het begin van de Jodenvervolging was Schmidt gaan beseffen dat hij een verkeerde keuze had gemaakt en had in de loop van 1942 zijn NSB-lidmaatschap en het Jeugdstormlidmaatschap van zijn zoon Eugenius (10 januari 1929) opgezegd.
Nadat de razzia's ook pension Beethovenstraat zelf hadden bereikt was hij nog feller anti-nazi en anti-NSB geworden. Op 14 september 1942 had de Joodse pensiongaste Debora Trompetter-Cohen, die er al vier jaar woonde, onder zijn ogen zelfmoord gepleegd met een overdosis van het slaapmiddel Veronal. Schmidt had daarna onderdak gegeven aan onderduikers, vooral studenten die aan de Arbeitseinsatz wilden ontkomen, onder wie de zoon van oud-minister van Marine H. Bijleveld. Hij had zich ook ontfermd over Anna en Alida Barmhartigheid, twee Joodse zussen die uit Westerbork waren gevlucht, en had hen van geld, valse persoonsbewijzen en een nieuw onderduikadres voorzien. Door verraad waren zij alsnog in een Pools concentratiekamp beland. Toen zij na hun terugkeer in juni 1945 van Schmidts arrestatie hoorden schreven ze dat dit een vergissing moest zijn.

Ook oud-pensionbewoner H. van Zalen nam het voor hem op en meldde dat Schmidt diverse malen zijn zwager, de verzetsstrijder Koolhaas, had laten logeren in het pension en bovendien geen punt had gemaakt van de illegale radio op zijn kamer. De getuigen meldden ook dat de Duitsers Schmidt vijf dagen gevangen hadden gezet, als represaille voor de liquidatie van de Duitse officier Herbert Oehlschlägel op 23 oktober 1944. Schmidt was een van de 56 bewoners geweest die de volgende uit hun huizen waren gehaald en getuige hadden moeten zijn van de fusillering van 29 gedetineerden uit de Weteringschansgevangenis, die niets van doen hadden met de liquidatie. De onderduikers in het pension hadden tijdig via het dak weten te ontvluchten.
De journalist C. van den Brugge kwam in juni 1945 eveneens in het geweer voor Schmidt. Hij vertelde dat Schmidt hem gastvrij had ontvangen nadat hij al zijn bezittingen was kwijtgeraakt bij het bombardement op het SD-hoofdkwartier in de Euterpestraat op 26 november 1944. Ook hij had hem leren kennen als fel anti-nazi. Dat Schmidt ooit lid was geweest van de NSB kon hij alleen maar toeschrijven aan politieke naïviteit.

De Commissie voor de Vrijlating pleitte al op 27 augustus 1945 voor de beëindiging van zijn detentie omdat hij nooit actief was geweest binnen de NSB. Het zou tot 30 oktober 1945 duren voor hij het kamp in Bakkum mocht verlaten. Op 18 april 1947 stelde het Bijzonder Gerechtshof Amsterdam Schmidt definitief buiten vervolging. Wel raakte hij voor tien jaar zijn kiesrecht kwijt en mocht hij geen openbare ambten bekleden of in het leger dienen.

Ik weet niet waarom Sarah Schmidt twijfelde over haar boodschap voor de lezer. Voor mij bevestigt de geschiedenis van haar grootouders de boodschap van De Koningin van Plan Zuid: de werkelijkheid van de Beethovenstraat in oorlogstijd was veelkleurig en complex en laat zich niet vangen in een zwart-witschema van goede en foute bewoners.

De diskwalificatie van historicus André Swijtink

2010-05-29T23:27:00.005+02:00

Nationale trainingskampwedstrijden op het Olympiaplein, 25 mei 1941 (bron: www. atletiekhistorici.nl)

Vorig jaar beschreef ik op dit weblog hoe historicus André Swijtink in 1992 een valse start maakte in zijn proefschrift In de pas met een onjuiste passage over harteloze Amsterdammers die in juni 1943 tijdens een razzia zouden hebben doorgetennist op het Olympiaplein. (http://standplaatsbeethovenstraat.blogspot.com/2009/09/sport-op-het-olympiaplein-tijdens-de.html). Er waren geen tennisbanen op het Olympiaplein en bovendien verboden de Duitsers Amsterdammers om buiten te komen tijdens razzia's, zo schreef ik.
Ik was benieuwd of Swijtink deze passage zou hebben geschrapt in de herziene versie van zijn proefschrift die deze maand is verschenen onder de nieuwe titel Een sportman doet niet aan politiek. Hij was na het verschijnen van zijn proefschrift niet alleen gecorrigeerd in een ingezonden brief in NRC Handelsblad, maar had ook uitvoerige documentatie over de bewuste passage toegestuurd gekregen van een buurtbewoonster.
Tot mijn verrassing las ik op p. 184 van Swijtinks nieuwe boek dat hij het onjuiste citaat heeft gehandhaafd. Verbijsterend werd het toen ik doorbladerde naar een noot over de passage achter in het boek: "Feitelijk klopten de woorden van Herzberg niet. Op en rondom het Olympiaplein was geen tennisbaan. Bovendien waren er tijdens een razzia geen mensen op straat." De Doetinchemse historicus illustreert de houding van Nederlanders ten opzichte van hun joodse medeburgers dus welbewust met een onjuist citaat!
Wat heeft Swijtink bezield om het Herzbergcitaat te blijven koesteren? Viel het hem te zwaar om de valse start van zijn proefschrift ruiterlijk te erkennen? Historisch onderzoek is een zaak van voortschrijdend inzicht en fouten horen bij het vak. Maar auteurs die de oorlog benaderen vanuit een rigide goed-foutperspectief, zoals Swijtink, blijken wel vaker moeite te hebben om emotioneel afstand te houden tot hun onderwerp. Dat Swijtink een straatnaambord van de Karel Lotsylaan als een soort scalp aan de wand heeft hangen (zie mijn weblog van 27 mei), past in dat beeld van de verbeten historicus die koste wat kost blijft vasthouden aan de eigen twijfelachtige visie.
Met desastreus effect: na de valse start uit 1992 heeft Swijtink zichzelf nu definitief gediskwalificeerd.

Straatnaambord Lotsy hangt op werkkamer historicus

2010-05-27T16:45:00.009+02:00

Start van de derde etappe van de Giro d'Italia 2010 aan de voormalige Karel Lotsylaan

De kleindochter van de legendarische sportbestuurder Karel Lotsy (1893-1959) eist een straatnaambord op van de voormalige Karel Lotsylaan in Amsterdam. Dit bord blijkt in bezit van VU-historicus André Swijtink, wiens proefschrift ertoe leidde dat de Karel Lotsylaan in 1998 werd omgedoopt in de Gustav Mahlerlaan vanwege Lotsy’s vermeende collaboratie met de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kleindochter Ymkje van der Veen Meerstadt vroeg de gemeente indertijd haar de naambordjes te geven, maar deze verdwenen spoorloos.

Mijn speurtocht naar de bordjes in het kader van mijn biografie over Lotsy, De Dordtse magiër, bleef zonder resultaat. Ik benaderde daarvoor ook Swijtink, die mij in 2007 schreef dat hij “geen idee” had wat er met de straatnaambordjes gebeurd kon zijn. “Gelet op het (ontbreken van) historisch besef bij veel ambtenaren zijn ze waarschijnlijk bij het oude vuil gedaan.”

Gisteren las ik in De Gelderlander van 8 mei 2010 een interview met Swijtink naar aanleiding van zijn boek over sport in de oorlog, Een sportman doet niet aan politiek (een herziene versie van zijn proefschrift). De interviewer opende het artikel met een opmerking over het bord van de Karel Lotsylaan dat hij aan de muur van Swijtinks werkkamer zag hangen. De historicus vertelde de journalist dat hij dit "relikwie" als "studentengrap" had gekregen van spelers van zijn oude voetbalclub RKAVIC.

Ik heb André Swijtink per e-mail en via zijn uitgever Meulenhoff om commentaar gevraagd en heb hem herinnerd aan zijn uitspraak uit 2007. Ook heb ik hem gevraagd of hij bereid is het straatnaambord af te staan aan Lotsy’s kleindochter, die mij desgevraagd zei het bord nog steeds graag te willen hebben. Het blijft vooralsnog stil vanuit de Karel Lotsykamer in Doetinchem, waar hij leraar geschiedenis is.

Een anonieme reaguurder uit Doetinchem, die dit weblog al het hele weekend stuk leest, vraagt zich af of het hier een gestolen straatnaambord betreft. Onderzoek door het Nederlands Forensisch Instituut, aan de hand van een foto van het originele bordje, zal hier uitkomst moeten brengen.

Hema opent later

2010-04-29T12:50:00.000+02:00

De opening van het nieuwe Hemafiliaal op de hoek van Stadionweg/Beethovenstraat heeft vertraging opgelopen. Het filiaal zal naar verwachting in augustus 2010 van start gaan, in plaats van per 1 mei, aldus een woordvoerder.

"Een rokertje, dat is duur!"

2010-04-22T14:19:00.004+02:00

In De Koningin van Plan Zuid beschrijf ik de geschiedenis van boekhandel Van Rossum, die vanaf de jaren dertig was gevestigd op nr. 33. Mijn belangstelling ging vooral uit naar de kleurrijke boekhandelaar Ben Jessurun Lobo, die zich ergerde aan de materialistische cultuur in de Beethovenstraat. Zijn boekenaanbod was aangepast aan zijn eigen smaak, klanten die om een streekroman vroegen stuurde hij verontwaardigd de winkel uit. Wie klaagde dat boeken duur zijn, hield hij voor: "Een rokertje, dat is duur! Boeken zijn het goedkoopste wat er is." Zelf rookte noch dronk hij, hij had genoeg aan de literatuur.

Boekhandel Van Rossum ging in 1994 ter ziele omdat het winkelblokje moest plaatsmaken voor nieuwbouw. De toenmalige eigenaar Marcus Colleran heropende boekhandel Van Rossum in 1997 met zakenpartner Beth Johnson aan de overkant, op nr. 32. De oude klanten keerden massaal terug. Colleran verdween na enkele jaren onder geheimzinnige omstandigheden en Johnson zette de zaak alleen voort.
De achtergronden van zijn vertrek worden duidelijk in de roman De liefhebber, die vandaag wordt gepresenteerd in Paradiso. Popjournaliste Hester Carvalho heeft haar hoofdpersoon Morris Haasbroek gemodelleerd naar Colleran.
Korte inhoud: Haasbroek, liefhebber van Isherwood, Auden en Spender, raakt zwaar verslaafd aan de crack, waardoor hij steeds meer geld nodig heeft. Ook de kas van boekhandel Van Rossum vertoont steeds grotere tekorten, wat ertoe leidt dat zijn zakenpartner de samenwerking verbreekt. Om zijn verslaving toch te kunnen financieren wordt Haasbroek bolletjesslikker. Hij wordt gesnapt en belandt uiteindelijk in de gevangenis in Guadeloupe. Eenmaal afgekickt weer vrij moet hij zijn bestaan van de grond af aan weer opbouwen.

Colleran woont tegenwoordig in New York. Hij zou vandaag aanwezig zijn bij de presentatie van De liefhebber, maar kon niet afreizen vanwege de ontregeling van het vliegverkeer door de vulkaanas. Zijn voorganger Lobo zou dit een mooi detail hebben gevonden en zijn klant hebben getrakteerd op een citaat uit Under the vulcano, Malcolm Lowry's roman over een alcoholverslaafde consul.

Geen Mozartkugeln maar worst

2010-02-03T15:27:00.005+01:00

Ooit was de Beethovenstraat een waar delicatessenparadijs. De afgelopen decennia hebben de luxe banketbakkers met hun Mozartkugeln plaatsgemaakt voor filialen van ketens en inwisselbare kledingwinkels. Er is nu goed nieuws voor de liefhebbers van rookworst. Per 1 mei opent de Hema een filiaal in het voormalige kantoor van ABN Amro op de zuidwesthoek van de Beethovenstraat en de Stadionweg, een ruimte van 480 vierkante meter. In de jaren negentig zat daar een Albert Heijn.

Het is afwachten of dit nieuwe activisten naar de straat zal trekken. De onlangs overleden Edgar Vos was geregeld mikpunt van antibontactivisten. De Hemaworst werd sinds 2006 bekritiseerd door Wakker Dier omdat er vlees van onverdoofd gecastreerde biggen in werd verwerkt. Vanaf 1 maart 2010 zal de Hema alleen nog vlees van verdoofd gecastreerde of ongecastreerde varkens gebruiken. Kosjer is de Hemaworst dus in elk geval niet. De firma Zwan, ooit begonnen als kosjere vleeshouwerij, distantieerde zich van de Hemaworst toen enkele jaren geleden geruchten de ronde deden dat Zwan in het geheim de Hemaworst produceerde. Of de Hema een speciale kosjere Beethovenstraatworst in het assortiment gaat opnemen is nog niet bekend.

Beethovenstraat decor roman David Pefko

2010-01-31T20:37:00.000+01:00

En weer is er een roman waarin de Beethovenstraat het decor vormt. Na Tramhalte Beethovenstraat (Grete Weil, 1963), Red ons, Maria Montanelli (Herman Koch, 1989) en Blauwe maandagen (Arnon Grunberg, 1994) is de straat nu plaats van handeling in David Pefko's debuutroman Levi Andreas.
De straatnaam wordt weliswaar nergens genoemd, maar de auteur bevestigt zelf desgevraagd dat de Beethovenstraat model heeft gestaan bij zijn beschrijving van de omgeving van de stomerij die een belangrijke rol speelt in zijn boek.
Hoofdpersonen zijn de gesjeesde psychologiestudente Rosa, die na de zelfmoord van haar moeder in een stomerij is gaan werken, en de leugenachtige Levi Andreas. Rosa gaat op zoek naar Levi als zij een briefje van hem vindt in de borstzak van een overhemd dat hij wil laten strijken. Ze verlaat Amsterdam, reist Levi achterna via Brussel en New York en belandt uiteindelijk in Zuid-Amerika. Het boek is in diverse kranten welwillend gerecenseerd, maar werd in Het Parool afgebrand door buurtbewoner Arie Storm. De teneur van de kritiek (Storm uitgezonderd): veelbelovend debuut, maar het tweede deel is nogal langdradig (wat ik kan beamen).
Een Beethovenstraat-klassieker zal het boek niet worden: daarvoor bevat het te weinig straatrumoer.

Blackspot Beethovenstraat/Stadionweg nog steeds gevaarlijk

2010-01-22T16:29:00.000+01:00

De Werkgroep Blackspots Amsterdam stelde in 2004 vast dat het kruispunt Beethovenstraat/Stadionweg tot de onveiligste van de stad behoorde. Tussen 2001 en 2003 vonden er negen verkeersongevallen met letsel plaats. In 2005 volgden diverse maatregelen om het kruispunt veiliger te maken, onder meer een nieuwe afstelling van de stoplichten. Weggebruikers constateerden al snel dat het kruispunt er niet op vooruit was gegaan. De stoplichten stonden geregeld voor álle verkeersstromen op rood, waardoor ongeduldige voetgangers en fietsers soms toch maar even snel overstaken, net op het moment dat de autostroom weer op gang kwam. Ouderen hadden moeite met oversteken omdat hun licht veel te snel weer op rood sprong, terwijl ze niet meer konden uitwijken naar een vluchtheuvel die was verwijderd om meer ruimte voor de afslaande bus te creëren.
De laatste ongevalsstatistieken bewijzen wat bewoners allang wisten: het kruispunt is helemaal niet veiliger geworden. Tussen 2006 en 2008 zijn er opnieuw negen ongevallen met letsel geweest.
De Werkgroep Blackspots Amsterdam gaat nu samen met het stadsdeel bekijken hoe de verkeersveiligheid wél kan worden verbeterd.

Een incident van niks

2010-01-20T21:25:00.001+01:00

De Nationale Ombudsman heeft zich het afgelopen jaar niet alleen gebogen over de klacht van Beethovenstraatlogé Edwin de Roy van Zuydewijn, maar ook over een incident dat op 2 april 2008 plaatsvond op het kruispunt Stadionweg/Beethovenstraat. Die dag kreeg een vrouw die met haar dochter en hond op de fiets door het rode licht was gereden een bekeuring. De agent bleek niet gevoelig voor haar verweer dat ze het rood alleen maar had genegeerd om door te steken over het aangrenzende zebrapad, waar het wel groen was. De vrouw legitimeerde zich met haar rijbewijs, maar omdat daar alleen haar adres in stond wilde de agent ook haar postcode weten. De vrouw, geïrriteerd door de in haar ogen onterechte bekeuring, weigerde deze te geven. De agent ging op zijn strepen staan en liet een busje komen om de vrouw te laten afvoeren naar het bureau. De vrouw noemde toen toch maar haar postcode, naar eigen zeggen omdat de agent had gedreigd dat kind en hond niet mee mochten naar het bureau (wat de agent later ontkende).

Zij was zo verontwaardigd over haar behandeling dat ze een klacht indiende bij de klachtencommissie van de politie. Toen deze klacht ongegrond werd verklaard richtte ze zich tot de Nationale Ombudsman. Deze oordeelde eind vorig jaar dat het op zichzelf redelijk was de vrouw om haar postcode te vragen, maar dat de politie zo professioneel had moeten zijn om deze kwestie niet te laten escaleren. Dreigen met afvoeren naar het bureau was een veel te zwaar middel, zo essentieel was die postcode nu ook weer niet.

Met het horen van alle betrokkenen, het bestuderen van relevante wetsteksten en het schrijven van het rapport moeten vele honderden manuren gemoeid zijn geweest.

Uit het rapport blijkt dat de politie die dag controleerde op door rood rijden omdat er relatief veel verkeersongevallen gebeuren op het kruispunt Stadionweg/Beethovenstraat, het is een van de blackspots in de stad.

Plan: studentenwoningen op braakliggende grond bij Beethovenstraat

2010-01-14T17:53:00.000+01:00

De Partij van de Arbeid wil duizend containerwoningen voor studenten plaatsen op terreinen op de Zuidas die door de crisis voorlopig braak zullen blijven liggen. Naast deze tijdelijke huisvesting zou er ook horeca moeten komen ter bevordering van de levendigheid van het gebied. Gedacht wordt onder meer aan de kavels Gershwin en Ravel aan weerszijden van de verlengde Beethovenstraat, die nu deels in gebruik zijn als parkeerterreinen. Buurtbewoners bespraken het plan gisteren met de initiatiefnemers, onder wie de PvdA-politici Marijn van Ballegooijen (stadsdeel Zuideramstel) en Michiel Mulder (gemeenteraad). Hun enthousiasme bleek niet groot.
Amsterdam heeft al op diverse plaatsen ervaring opgedaan met containerwoningen voor studenten, bijvoorbeeld aan de Wenckebachweg en in de Houthavens.

Edgar Vos overleden

2010-01-14T17:21:00.001+01:00

Modekoning Edgar Vos, eigenaar van een kledingboutique op Beethovenstraat 57, is gisteren op 78-jarige leeftijd overleden aan een hartaanval tijdens zijn vakantie in Ford Lauderdale (VS). Zijn lijfspreuk was: "De persoonlijkheid van de vrouw staat nummer een, dan pas komt de jurk." Erica Terpstra was vaste klant bij Vos.

"Als ik zie wat er de laatste tijd internationaal gezien als 'mode' wordt gelanceerd, dan krijg ik de kriebels. Onflatteus, ongemakkelijk, vaak belachVos 'de imperfecten' door middel van zijn kleding perfect te doen schijnen."

Dodenwandeling door de Beethovenstraat

2010-01-10T18:55:00.000+01:00

Vandaag heb ik een digitale tocht gemaakt door de Beethovenstraat van 1 februari 1941. Dat kan via de website joodsmonument.nl, waarop vrijwel alle Joden staan geregistreerd die de oorlog niet hebben overleefd.
Mijn wandeling begon bij Beethovenstraat 3A-I hoog. Daar woonde het gezin van weduwe De Groot-Logger. Dochter Rozette, op 2 september 1917 geboren in Amsterdam, werd op 11 juni 1943 vermoord in de gaskamers van Sobibor. Haar moeder en een broer of zus overleefden de oorlog, aldus de summiere gegevens op joodsmonument.nl. Hun buren waren Salomon en Marianne Kinsbergen op 3B-I, die op nr 5 een stoffenzaak hadden. Op de beletage woonde hun dochter Judith, die pianiste was. Zij overleden alledrie in Bergen-Belsen.
De reeks huisnummers met Joodse bewoners is enorm. Volgens joodsmonument.nl woonden er 300 Joden in de straat, van wie er 254 de oorlog niet overleefden: enkelen pleegden zelfmoord, een paar stierven een natuurlijke dood in Westerbork; het merendeel werd vermoord in de kampen. De helft van de Beethovenstraatjoden had de Nederlandse nationaliteit; de andere helft bestond merendeels uit Joodse vluchtelingen uit Duitsland. Bijvoorbeeld de Duitse koopman Naphtali Jacobson die met zijn vrouw Berta en hun kinderen Bernhard, Ernst, Sara en Dina voor de oorlog uit Hamburg naar Nederland was gevlucht en onderdak vond op Beethovenstraat 111. Naphtali kon zijn gezin door ziekte niet meer onderhouden en kreeg financiële steun van kennissen. Ouders en kinderen werden in augustus 1942 in Auschwitz vergast. Bij hun vroegere woning in Hamburg op Rappstrasse 2 is bovenstaande gevelsteen aangebracht (bron: joodsmonument.nl).
Een gevelstenenproject ter herdenking van de Joodse slachtoffers van de nazi's zou de Beethovenstraat veranderen in een monument met een lengte van honderden meters.

De kat van mevrouw Kwast

2009-12-23T12:30:00.000+01:00

De vorige eigenaren van ons huis hadden een bijzonder verzoek: of we met het appartement ook de hulp voor de oude dame van 89 een portiek verderop wilden overnemen. Zij was via een snoertje om haar hals verbonden met de alarmservice en die kon dan eerst ons bellen om poolshoogte te nemen als er iets aan de hand was. Natuurlijk stemden we daarmee in, als thuiswerker was ik meestal in de buurt en kon binnen een minuut bij haar zijn. Zo maakte ik in de zomer van 2000 kennis met mevrouw Kwast. Ze was de dochter van een Friese huisarts en had Engels gestudeerd in Amsterdam. Het appartement aan de Beethovenstraat had ze aanvankelijk gehuurd met twee vriendinnen, maar na hun vertrek was ze er in haar eentje blijven wonen. Wobbina Kwast was nooit getrouwd; haar kinderloosheid compenseerde ze met huisdieren. In 1949 was ze directeur geworden van het Nederland-Amerika Instituut (NAI) en in 1972 werd ze benoemd tot Executive Secretary van de United States Educational Foundation in The Netherlands (USEF), dat belast was met de uitvoering van het Fulbright-programma (beurzen voor uitwisseling van studenten) in Nederland. In 1976 ging ze met pensioen. Haar werkzame leven lag dus al ver achter haar toen ik haar leerde kennen. Al bij ons eerste gesprek maakte ze me duidelijk dat ze vast van plan was thuis te overlijden, voor haar geen bejaardentehuis. Ze vertelde dat ze met de huisarts had afgesproken dat hij haar zou helpen als ze vond dat het mooi was geweest. Maar zo ver was het nog niet, want ze was nog helder van geest en er was nog veel dat haar aan het leven bond, vooral haar cyperse kater Bartje, haar oogappel.
In de jaren die volgden kwam ze steeds vaker ten val en moest ik tientallen keren uitrukken om haar weer op de been te helpen. Het was altijd weer een verrassing op welke plek ik haar zou aantreffen. Vooral in de winter ging het vaak mis (de reden dat ik nu aan haar terugdenk). Dat ze nooit iets brak bij alle valpartijen was een wonder, maar uiteindelijk vond ik haar op een avond in de badkamer met een gebroken been. Haar huisarts had geen dienst en de vervanger regelde dat de ambulance haar naar het VU Ziekenhuis bracht. Zodra ze weer tot zichzelf was gekomen liet ze het verplegend personeel weten dat ze graag een einde aan haar leven wilde maken. Ze vertelde mij dat een verpleegkundige tot haar woede een preek tegen haar had afgestoken en dat ze hem flink de waarheid had gezegd over die God waarin ze niet geloofde. Ze voelde zich eenzaam in het ziekenhuis dat haar doodswens niet serieus nam. "Het is gek, maar zo oud als ik ben mis ik nu mijn vader", zei ze tegen me. Haar grootste zorg was het lot van kat Bartje. Bij elk bezoek moest ik haar gedetailleerd vertellen hoe het ging met haar lieveling, die weleens een grote rol kan hebben gespeeld bij haar valpartijen met zijn opdringerige kuitenvrijerij in afwachting van eten.
Na het ziekenhuis volgde de gang naar het verpleeghuis, waar zij verder moest revalideren en fysiotherapie kreeg om weer te leren lopen. Tante Wob, zoals haar kennissen haar noemden, ging er nog steeds vanuit dat zij weer zou terugkeren in de Beethovenstraat. Bijna een half jaar lang heb ik Bartje eten gegeven in een huis zonder baasje. Een poging om hem zelf in huis te nemen mislukte omdat onze eigen katten Bartje bleven aanvliegen. Toen duidelijk werd dat het nooit meer goed zou komen met haar been, vroeg mevrouw Kwast mij een goed adres voor hem te zoeken. Dat kreeg hij in een studentenhuis aan de Stadionweg. In 2003 verhuisde mevrouw Kwast naar een verzorgingstehuis in Buitenveldert. Ze wilde nog steeds dood, maar dat was onbespreekbaar omdat ze verder kerngezond was. Uiteindelijk verzoende ze zich met haar situatie. Eind 2008 is zij op 97-jarige leeftijd overleden.

Oude en nieuwe sneeuw

2009-12-20T15:55:00.001+01:00

hoek Apollolaan/Beethovenstraat 1931
(bron: http://www.verhalenvanvroeger.nl/herinnering/793)

hoek Beethovenstraat/Stadionweg 2009

Rijp voor de sloop

2009-12-12T17:52:00.001+01:00

Het aftellen is begonnen voor de Christus Geboorte Kerk op de hoek van de Beethovenstraat en de Prinses Irenestraat. Afgelopen vrijdag zijn de eerste bomen rondom de kerk gekapt. Alle bomen die moeten sneuvelen zijn voorzien van een groene stip, zodat de aannemer zich niet kan vergissen.
De kerk zelf wordt in januari gesloopt. Dit najaar zijn al ronde gaten gemaakt in de buitenmuren van de kerk om te voorkomen dat er zich vleermuisjes zouden nestelen tussen de spouwmuren om er hun winterslaap door te brengen. Nu is het te koud en tochtig voor deze zoogdieren. Slapende vleermuizen hadden de sloop kunnen vertragen omdat vleermuizen een beschermde diersoort zijn.

Bewoners vrezen schade door nieuwbouw St. Nicolaaslyceum

2009-12-03T11:50:00.002+01:00

Het nieuwe gebouw van het St. Nicolaaslyceum (Ontwerp DP6 architectuurstudio, www.dp6.nl)

Volgende week beginnen de voorbereidingen voor het nieuwe gebouw van het St. Nicolaaslyceum, dat gaat verrijzen op de hoek van de Beethovenstraat en de Prinses Irenestraat, grenzend aan het Beatrixpark. De eerste stap is het kappen van de bomen op die plek, in januari 2010 gevolgd door de sloop van de Christus Geboorte Kerk. De feitelijke bouw van het schoolgebouw is gepland voor juni 2010, de oplevering voor zomer 2012.
Gisteravond organiseerde het Projectbureau Amsterdam Zuidas in het St. Nicolaaslyceum een informatieavond voor de buurt. Bewoners van de Princesseflat (Beethovenstraat 197-265) bleken ongerust over de geluidsoverlast die de bouw met zich mee zal brengen. Ook waren zij bezorgd over mogelijke schade ten gevolge van heiwerkzaamheden. Het Projectbureau liet weten dat de keuze van de heimethode een zaak van de aannemer is, maar dat bekeken zal worden of het mogelijk is om 'stil' te heien. De funderingspalen worden in dat geval de grond in geboord en niet geheid, zodat er geen schokbelasting optreedt die bouwschade kan veroorzaken aan omliggende panden. Er wordt hoe dan ook een verzekering afgesloten voor eventuele schade aan gebouwen in de directe omgeving van de bouwlocatie.

Studio Bazar verlaat Beethovenstraat

2009-12-02T14:00:00.005+01:00

Het filiaal van kookwinkel Studio Bazar (Beethovenstraat 31) gaat eind december dicht. "De winkels in de Reguliersdwarsstraat en op hoek Keizersgracht hoek Utrechtsestraat blijven wel bestaan", zegt financieel directeur Rooslinde Jaspers. Zij wil niets kwijt over de achtergrond van de reorganisatie van het veertig jaar oude familiebedrijf.
De uitverkoop is al begonnen, met 10% korting op elektrische apparaten en 20% op alle andere artikelen.

Veilig fietsen: auto naar trambaan

2009-12-02T12:16:00.000+01:00

Dubbelparkeerders veroorzaken elke dag gevaarlijke situaties in het winkelgedeelte van de Beethovenstraat. De politie handhaaft niet of nauwelijks in de ochtend- of avondspits, het tijdstip waarop grote stromen fietsers richting stad en Buitenveldert rijden. De motoragent die op deze uren in de buurt surveilleert, houdt bij voorkeur de wacht achter een boom in een zijstraat om verdachte scooterjeugd of fietsers zonder licht aan te houden.
Het stadsdeel wil de veiligheid in het winkeldeel nu verbeteren door een herinrichting. "Ons plan is om vrije fietspaden aan te leggen aansluitend bij de huidige brede trottoirs, met tussen de bomen ruimte voor prullenbakken en fietsenrekken en dergelijke", zegt Gert-Jan Stroucken van de Afdeling Projecten Openbare Ruimte. Of dit plan ook gerealiseerd gaat worden is nog niet zeker door bezwaren van het GVB en de Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer (IVV). Stroucken: "Omdat naast de fietspaden parkeerstroken moeten komen is er onvoldoende plek over voor een vrij liggende trambaan én autostroken. Dat betekent dat de auto's voortaan over de trambaan zullen moeten rijden. Het GVB en de IVV zijn bang dat de doorstroming van de tram daardoor in gevaar komt. Wij hebben een ingenieursbureau tellingen laten verrichten en hopen daarmee aannemelijk te maken dat deze indeling van de straat geen onacceptabele hinder oplevert voor de trams."
Als de partijen het eens zijn geworden zal het stadsdeel de herinrichtingsplannen huis aan huis verspreiden onder de buurtbewoners.

De verdwenen schijnhulstboom

2009-11-24T11:43:00.078+01:00

Schijnhulstboom Olympiaplein/Apollolaan

Als het gaat om bomen ben ik ziende blind. Dat er lindebomen bij mij voor de deur staan ontdekte ik via een omweg: ik wilde weten waarom mijn fietszadel in de zomer zo plakkerig werd en waarom de auto bedekt was met een soort zwarte lijmlaag. Het bleek te gaan om een schimmel die gedijt op poep van bladluizen. En die bladluizen voelen zich op hun beurt het beste thuis in lindebomen las ik op internet. Van esdoorns en eiken houden die luizen ook, maar na het plukken van een blad wist ik het zeker: dit moest een lindeboom zijn.
Om mijn bomenkennis wat bij te spijkeren heb ik onlangs de Bomengids van Amsterdam-Zuid gekocht. Dit boekje is in 2002 gepubliceerd door Jan Lever, emeritus hoogleraar dierkunde aan de Vrij Universiteit. Het is voortgekomen uit de talloze wandelingen die hij na zijn pensionering in 1986 maakte met zijn hond. Lever wist aanvankelijk niets van bomen, maar viel op zijn wandelingen van de ene verbazing in de andere. Amsterdam-Zuid bleek bevolkt met bomen die je daar totaal niet zou verwachten, er staan zelfs allerlei bomen die thuishoren in andere werelddelen. Lever beschrijft in totaal 170 verschillende bomen in deze fascinerende gids (alleen nog tweedehands verkrijgbaar).
Uiteraard controleerde ik even of er wel echt lindebomen in dit stuk van de Beethovenstraat staan. Dat bleek zo te zijn, maar tot mijn verrassing zou er ook een schijnhulstboom moeten staan voor de deur van nr 128. Die boom lijkt erg op een hulstboom, met het verschil dat de bladeren bij schijnhulst tegenover elkaar staan en bij hulst om en om. Deze schijnhulst komt volgens Lever uit Japan en is in Nederland erg zeldzaam. Ik sloeg mijzelf voor het hoofd dat ik al die jaren twee portieken verderop iets bijzonders over het hoofd had gezien. Gewapend met Levers gids ging ik de straat op, maar hoe goed ik ook keek, ik kon geen schijnhulst ontdekken bij nr 128. De boom had kennelijk intussen het loodje gelegd en ook dat overlijdensgeval moest me zijn ontgaan.
Ik had één troost: Lever schreef ook schijnhulstboompjes te hebben ontdekt op het Olympiaplein, aan de achterkant van het Monument Indië-Nederland (beter bekend als het Van Heutsz Monument). Daar vond ik inderdaad diverse oude kromgegroeide exemplaren van een paar meter hoog, waarvan sommige aan de onderkant gestekelde bladeren hebben. Die stekels dienen ter verdediging tegen grazers, die anders alle bladeren van de boom peuzelen, las ik bij Lever.
Terug in de Beethovenstraat besloot ik nog een keer goed te kijken bij nr 128, maar daar was echt niets te zien. Ik keek ook nog even naar de struiken in het geveltuintje bij nr 120. En ja hoor, daar was de schijnhulst dan, zonder gekartelde bladeren, maar met de witte bloempjes uit bloeimaand september er nog aan. Geen twijfel mogelijk.
De inmiddels 87-jarige wandelaar Jan Lever heeft mijn waarnemingsvermogen verrijkt.

Schijnhulst bij Beethovenstraat 120

Broodje hamburger of aap?

2009-11-02T12:08:00.006+01:00

Hamburger geserveerd bij restaurant The Spot in Sidney, Ohio

Sommige verhalen verdienen het om waar te zijn. Onlangs kreeg ik de menukaart onder ogen van Sidney's petit restaurant op Beethovenstraat 180-182, de opvolger van het door Willem Holleeder bezochte Carmen Café. Op de kaart staan onder meer hamburgers "naar het originele recept van Samuel Hamburg", met als toelichting: "Rond 1850 vertrok Samuel Hamburg naar New York waar hij snackstand 'Hamburg' opende. Zijn platte gehaktballen (met sla, gebakken ei, tomaat, zuur, mosterd) werden al snel hamburgers genoemd. Het originele recept is in de familie gebleven."
Eigenaar Sidney Hamburg vertelt desgevraagd nog wat meer over deze intrigerende geschiedenis:
"Mijn vader vertelde mij dit verhaal, dat hij weer van zijn vader had gehoord over een familielid dat in de negentiende eeuw uit Duitsland naar New York was vertrokken, zoals zoveel joden in die tijd deden. Hij had daar een goed bestaan opgebouwd met een kraampje waar hij platte gehaktballen verkocht. Het vlees dat hij daarvoor gebruikte bestond uit zogenaamde afsnijsels van rundvlees, die hij ophaalde bij de joodse slagers. Hij zou het recept naar mijn betovergrootmoeder hebben gestuurd en zo bleef het in de familie.
Of dit verhaal waar is of niet hebben wij nooit kunnen achterhalen, wij hebben er ook geen moeite voor gedaan. Ook heeft mijn vader nooit het woord 'hamburger' gebruikt, want die waren toen nog niet bekend in Nederland. Wel worden de hamburgers in Sidney's gemaakt volgens het recept zoals mijn moeder ze maakte en hebben wij gedacht dat de naam hamburger best afgeleid kon zijn van de negentiende-eeuwse gehaktballenkraam 'Hamburg'. Nogmaals, onderzocht hebben wij het nooit."

"Landschappelijk kunstproject" op bouwkavel AkzoNobel

2009-10-22T16:49:00.010+02:00

Het toekomstige AkzoNobel-hoofdkantoor, een ontwerp van GROUP A

De bouwrijp gemaakte kavel voor het toekomstige hoofdkantoor van AkzoNobel aan de Beethovenstraat tegenover het WTC, nu nog een geliefde plek om de hond uit te laten, krijgt een tijdelijke bestemming. AkzoNobel, ING Real Estate Development en Zuidas Amsterdam denken aan een "landschappelijk kunstproject", zo laat Willemijn Gribnau van Zuidas Amsterdam weten. "De bedoeling is om de tijdelijke herinrichting zo snel mogelijk te realiseren. De buurt zal hierover worden ingelicht."
De start van de nieuwbouw voor het AkzoNobel-hoofdkantoor is vanwege de economische crisis uitgesteld tot medio 2011. Er wordt dan begonnen met de aanleg van een ondergrondse parkeergarage. De oplevering is gepland voor 1 juli 2014.

Het geheugen van een huis

2009-10-16T15:03:00.005+02:00

Een bezoekster van dit blog bedankte mij onlangs voor een van mijn historische stukjes. Het kwam haar als binnenhuisarchitecte van pas bij de herinrichting van een huis hier in de buurt. Ze vertelde dat onverklaarbare depressies of vreemd gedrag van kinderen soms terug te voeren zijn op gebeurtenissen die zich vroeger in die huizen hebben afgespeeld. Als wetenschapsjournalist heb ik moeite met dergelijke denkbeelden. Het is voor bewoners van de Beethovenbuurt niet te hopen dat vroegere bewoners werkelijk nog in hun huizen rondspoken. Daarvoor hebben zich hier in de oorlogsjaren te veel hartverscheurende geschiedenissen afgespeeld. Met het reconstrueren daarvan schep ik mijn eigen fantomen, realiseer ik me nu ik onderzoek doe naar de Duits-Joodse familie Katz, die in mijn eigen huis heeft gewoond.
Wilhelm en Ida Katz kwamen in 1934 naar Amsterdam, nadat Wilhelm na de machtsovername van Hitler was ontslagen als directeur van de Leipziger Verein-Barmenia, de grootste ziektekostenverzekeraar in Duitsland. Wilhelm had het geluk dat er ook in Amsterdam initiatieven waren voor het opzetten van een ziektekostenverzekering en werd directeur van de VZVZ (VoorZorg voor Ziekte), de eerste particuliere ziektekostenverzekeraar in Nederland.
De familie ging wonen in de Beethovenstraat en hun zoon Paul ging naar het Vossius, waar hij in 1940 zijn eindexamen gymnasium-bèta haalde. Hij wilde scheikunde gaan studeren, maar daar kwam het niet van na de inval van de Duitsers. Paul had een anderhalf jaar jongere zus, Ruth. In de zomer van 1940 gingen Paul en Ruth uit kamperen met hun vrienden en vriendinnen. Voor Paul zou het de laatste zomervakantie worden.

De VZVZ begon zich eind 1940 uit voorzorg te 'ariseren'. Wilhelm Katz trad af als directeur, verkocht zijn aandelen en bleef in dienst als technisch adviseur. Het gezin verhuisde begin 1941 naar een kleinere woning op Stadionweg 55-II. De bezetter stelde bij de VZVZ een Verwalter (bewindvoerder) aan, die op 1 juli 1942 al het Joodse personeel ontsloeg. Het viel in het niet bij de mokerslag die het gezin van Katz toen al had getroffen. Hun zoon Paul, die bij zijn vader op kantoor was gaan werken, was op 11 juni 1941 door de Duitsers weggevoerd uit het ouderlijk huis. Er werden die dag in totaal 300 Joden gearresteerd, als represaille voor een aanslag op een door de Duitsers bewoonde villa aan de Bernard Zweerskade 18. Deze aanslag was volgens de nazi's het werk van Duits-Joodse emigranten in Amsterdam-Zuid, die zich steeds "Duitsvijandiger" zouden gedragen. Paul werd overgebracht naar het SD-kantoor in de Euterpestraat en vandaar naar een kamp in Schoorl. Anderhalve week later werd hij gedeporteerd naar concentratiekamp Mauthausen. Daar werd hij op 18 juni 1941 vermoord, pas 19 jaar oud.

Wilhelm en Ida Katz slaagden erin een onderduikadres te vinden voor hun dochter Ruth, maar belandden zelf in kamp Westerbork. Toen ze daar te horen kregen dat ook Ruth was opgepakt en omgekomen in een concentratiekamp, maakten ze op 6 juli 1943 een einde aan hun leven. Het bericht over Ruths dood was onjuist, zij heeft de oorlog overleefd.

Wilhelm en Ida Katz zijn in Westerbork gecremeerd. Hun as is bewaard gebleven en na de oorlog bijgezet op een urnenveld op de Joodse begraafplaats in Diemen, waar meer in Westerbork overleden Joden zijn begraven. Dat is waarschijnlijk gebeurd op initiatief van hun dochter Ruth, die na de oorlog een claim indiende voor vergoeding van waardevolle voorwerpen die haar ouders hadden moeten inleveren bij de roofbank Lippmann-Rosenthal. Of zij nog leeft weet ik niet, ze zou nu 86 zijn.

Om te achterhalen of de graven van Wilhelm en Ida Katz nog onderhouden worden, heb ik een bezoek gebracht aan de Joodse begraafplaats in Diemen. Het was een lugubere ervaring, omdat vrijwel alle zerken donkergrijs zijn uitgeslagen, met alleen hier en daar een bloemetje. Deze doden zijn extra verlaten bij gebrek aan overlevenden om hun herinnering levend te houden. Ook de graven van Wilhelm en Ida Katz liggen er troosteloos bij. Ik was de enige bezoeker in het uur dat ik daar heb rondgedwaald. De familie Katz blijft door mijn hoofd spoken.

(Bronnen: Mauthausen. Een gedenkboek van Henny Dominicus; joodsmonument.nl)

Vissen in de Beethovenstraat

2009-10-13T22:04:00.006+02:00

Er hangen steeds meer bordjes 'Te Koop' aan de gevels in de Beethovenstraat. Vandaag was er keus uit negentien appartementen op Funda.nl. Beethovenstraat 192-I (met parkeerplaats) staat het langst te koop, al 13 maanden. Wie telt er ook 448.000 euro neer voor 145 m2 treurige jarenvijftigbouw? Onduidelijk is of dit werkelijk het langst te koop staande appartement is, want makelaars hebben diverse appartementen die nu weer op Funda.nl staan een tijdje van de markt gehaald en opnieuw aangeboden. De buurman heeft in arren moede maar een huurder gezocht voor zijn onverkoopbare beleggingspand.

Er is intussen ook een makelaarskantoor verdwenen uit de straat. In de etalage van Regio Holland op nr. 178 hangen geen foto's van huizen meer, maar afbeeldingen van enorme vissen. Is deze makelaar bij gebrek aan kijkers voor zijn panden soms aan het hengelen geslagen om zich door de lege dagen heen te slaan? Dat blijkt niet zo te zijn. Het is historisch materiaal van de nieuwe huurder, de Amsterdamse Hengelsport Vereniging, die dit weekend de overstap maakt vanuit het huidige kantoor aan de Nicolaas Witsenstraat. Regio Holland blijkt zich te hebben teruggetrokken uit de Amsterdamse woningmarkt en richt zich weer op de regio Alkmaar. Op de vraag of dat met de crisis te maken heeft, komt vanuit Alkmaar geen antwoord.

Boek over pension 'Beethovenstraat 16' verschijnt niet

2009-10-08T12:46:00.001+02:00

Literair agent Paul Sebes berichtte dit jaar op zijn website over een succesvolle transactie onder de kop "Unieke familiegeschiedenis Beethovenstraat 16 in recordtijd verkocht aan Sijthoff". Hij had binnen drie dagen een manuscript van de 29-jarige debutante Sarah Schmidt gesleten aan Sijthoff-uitgever Marga de Boer, met een hoog voorschot van naar verluidt 15.000 euro. "Ik ben blij en trots dat we Sarah Schmidt zullen uitgeven", liet De Boer weten aan Sebes.
De globale inhoud van dit persoonlijke non-fictieboek: een verslag van het leven in en om het pension op Beethovenstraat 16 vóór, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. Het verhaal wordt beschreven vanuit Puk, het enige kind van de NSB-gezinde pensionhouders Maria en Gerardus Schmidt (de overgrootouders van Sarah Schmidt). "Terwijl Puk aan zijn lot wordt overgelaten in het pension, pakken zijn ouders alles aan wat ze kunnen, gedreven door de hoop op een beter bestaan. Want als hun kansen zo snel in hun nadeel kunnen worden beslecht, zoals in 1929 gebeurde tijdens de beurskrach, waarom zou het omgekeerde dan ook niet mogelijk zijn? Met deze prairiementaliteit storten zij zich van het ene in het andere tot mislukken gedoemde avontuur", zo vatte Sebes het boek samen, dat naar verwachting al begin 2010 in de boekhandel zou liggen.
Sebes' compagnon Willerm Bisseling meldt mij nu echter dat Beethovenstraat 16 "door omstandigheden" niet meer zal verschijnen. Dat klinkt ernstig, maar het blijkt mee te vallen. Schmidt, die een opleiding volgde aan de Schrijversvakschool, legt mij uit dat ze is vastgelopen bij het schrijven. "Ik vond het verhaal te negatief en begon me af te vragen welke boodschap ik eigenlijk had aan de lezer. Daarom heb ik de uitgever laten weten dat ik van het contract af wilde en het voorschot zal terugbetalen." Schmidt sluit niet uit dat ze ooit nog eens verder gaat met het manuscript, maar wil alles nu even laten bezinken.

Hier wordt NIET gebouwd aan het hoofdkantoor van AkzoNobel

2009-10-06T21:15:00.002+02:00

De mysterieuze verbouwing van het brughuisje

2009-10-04T21:30:00.001+02:00

Het brughuisje over het Zuideramstelkanaal (Beethovenstraat 170) gaat er steeds troostelozer uitzien. De vensters zijn dichtgetimmerd en graffitispuiters leven zich uit op planken en muren. De verwaarlozing is begonnen nadat huurder Willem van 't Hof eind 2008 zijn tabakswinkeltje/kiosk staakte, na een overval eerder dat jaar. Van 't Hof deed goodwill en voorraad van de hand aan nieuwe huurder Oscar Stradmann, die het huisje terug wil brengen in de staat van 1935, toen brug en huisje zijn aangelegd.

In het krantje van stadsdeel Zuideramstel zijn al diverse aanvragen voor bouwvergunningen verschenen, maar deze worden tot nu toe steeds afgewezen. De welstandscommissie ging augustus jl niet akkoord met het laatste plan om in de gevel op waterniveau een dubbele deur aan te brengen. Welke bedoeling Stradmann daarmee had en welke zaken hij wil gaan doen vanuit het brughuisje, is onduidelijk. Standplaats Beethovenstraat zou het hem graag vragen, maar hij blijkt vooralsnog onvindbaar. Oud-huurder Van 't Hof, die nog wat zaken met Stradmann moet afwikkelen, zegt al maanden te wachten op een reactie op brieven aan Stradmanns postbus.

Als de nieuwe huurder zijn plannen niet doorzet, zou het stadsdeel eens moeten nadenken over creatievere bestemmingen voor het huisje. Brug 417 is immers de poort tot het Zuidasgebied dat de komende jaren verder tot ontwikkeling komt. Bureau Zuidas zou zich kunnen ontfermen over het monument en dat kunnen ombouwen tot een grote kijkdoos, waarin voorbijgangers en voorbijvarende bootjes via multimediale presentaties de laatste ontwikkelingen op de Zuidas kunnen volgen. Ook zou het geen gek idee zijn om een prijsvraag onder architecten en/of kunstenaars uit te schrijven om oplossingen te bedenken voor het doodse stuk Beethovenstraat dat in de jaren vijftig is gebouwd. Als dat niet tot leven wordt gewekt zullen het historische stuk van de Beethovenstraat en het Zuidasdeel nooit een organische eenheid worden.

De keu van Matty Verkamman

2009-09-29T16:55:00.003+02:00

Bovenstaande brief verschijnt deze week in Frits Barends boulevardblad Helden, maar Standplaats Beethovenstraat heeft de primeur.

De Gustav Mahlerlaan, zijstraat van de verlengde Beethovenstraat, is pas in 1997 vernoemd naar de Weense componist. Voor die tijd heette de straat Karel Lotsylaan, ter ere van de grote verdiensten van deze sportbestuurder voor het Nederlandse voetbal en de Olympische beweging. Lotsy's naam moest van de bordjes verdwijnen op initiatief van het Buitenveldertse raadslid Ruben Vis. Hij baseerde zich daarbij op publicaties van Frits Barend, Henk van Dorp, Matty Verkamman en VU-historicus André Swijtink. In mijn biografie De Dordtse magiër. De val van volksheld Karel Lotsy laat ik in detail zien wat er schort aan het bronnenonderzoek van deze auteurs en welke onjuistheden Vis daar nog aan toevoegde. Het was te verwachten dat deze mannen dat niet over hun kant zouden laten gaan en nu is het dan zo ver: Verkamman slaat deze week terug in het nieuwe nummer van Frits & Barbara Barends blad Helden.

Hij schermde al enige maanden met een onthullende brief die er naar zijn zeggen voor zou zorgen dat mijn boek bij het oud papier kon. De uitgever moest de opbrengst van het boek maar aan de Anne Frank Stichting overmaken, aldus Verkamman. Deze weinig fijnzinnige uitlatingen deden het ergste vrezen voor het niveau van zijn verweer. Dat blijkt nu terecht, want Verkamman komt in een warrig artikel met onsmakelijke verdachtmakingen aan mijn adres.

Hij suggereert dat ik geen kennis heb willen nemen van een brief van Lotsy aan de hockeybond, mogelijk omdat ik "het uitsluiten van joden een onbelangrijk detail vond". Waar het origineel van de brief zich bevindt, vermeldt Verkamman niet. Ik was niet van het bestaan van de brief op de hoogte en waar had ik deze dan moeten raadplegen? Dat doet er verder ook niet toe, want de brief blijkt geen nieuw licht te werpen op de kwestie van de uitsluiting van joden in besturen van eenheidsbonden, die ik in mijn boek op p. 144/146 wel degelijk gedetailleerd behandel. Lou de Jong heeft hier in 1972 al over geschreven, Helden trakteert zijn lezers dus op opgebakken oud nieuws.
De vorming van eenheidsbonden was een Nederlands initiatief om een afweerfront te vormen tegen NSB- en nazi-invloeden binnen de sport en geen initiatief van de bezetter. Die afstand tot de bezetter beklemtoont Lotsy in bovenstaande brief door het gebruik van de term "volbloed Nederlanders". De uitsluiting van joden als sportbestuurders volgde op de eerdere aankondiging van de bezetter dat joodse ambtenaren moesten worden ontslagen, waar de secretarissen-generaal van de departementen zich vergeefs tegen hadden verzet. Ze bleven aan in de hoop "erger te voorkomen".

De onverbeterlijke goed-foutdenkers Barend en Verkamman trekken met de publicatie van dit opgewonden artikel een nieuw rookgordijn op, dat het zicht beneemt op de ware toedracht van Lotsy's handelen in de oorlogsjaren. Verkamman laat zich weer eens van zijn slechtste kant zien. In 2001 schreef hij in Trouw een column over Pim Fortuyn, waarin hij zijn obsessieve WOII-goed-foutdenken ook op deze politicus betrok en bijdroeg aan het klimaat van haat rond de omstreden politicus. "Ik voel aan de pommerans, zie dat biljartbalhoofd van Fortuyn en bedenk dat ik met een lekkere trekstoot de haatkwab in zijn hersenen voorgoed onschadelijk zou willen maken. Dan ineens weet ik het. Ik zeg: ik zou gaan schelden, bij voorkeur op de toon van Henk Spaan. Jij vuile, kale nepprofessor, jij hebt de intelligentie van Adolf Hitler, en de charme van Heinrich Himmler! Jij leeft van haat en daarom hoop ik dat je in die dark room van je zo gauw mogelijk aids krijgt."
Lotsy is intussen al vijftig jaar dood. In de Gustav Mahlerlaan fluiten de vogels nog steeds.

Drie vrouwen

2009-09-28T21:26:00.000+02:00

De roman Het verticale strand van Oscar van den Boogaard heeft een opmerkelijk omslag: drie hoog gehakte jonge vrouwen met blote benen in minirokjes die bruisend van levenslust in de pas de straat oversteken, zich ervan bewust dat de fotograaf zijn lens op hen scherp stelt. Het beeld past perfect bij de drie vrouwelijke romanpersonages die Van den Boogaard in 1969 over Parijse boulevards laat flaneren. Voor het omslag is een uitsnede gebruikt van de oorspronkelijke horizontale foto (http://www.annetgelink.nl/artists/_7/_img/?sort=&skip=1). Daardoor is niet te zien dat er Nederlandse auto’s op staan. De foto is in 1967 door Ed van der Elsken gemaakt in de Beethovenstraat, ter hoogte van de kruising met de Jan van Eijckstraat. Links is de zuil bij de ingang van de vorig jaar verdwenen winkel van Heemskerk (huishoudelijke artikelen) te zien, rechts zijn op de ruit nog net de letters van de eveneens verdwenen slagerij Coffeng te ontcijferen. Hoe het Gloria, Brenda en Zoe is vergaan weten we na lezing van Het verticale strand. Maar hoe zou het leven van de drie vrouwen op de foto zijn verlopen nadat Van der Elsken hen vereeuwigde? Wie kent ze en weet waar ze te vinden zijn?

Opa Bakkebaard

2009-09-23T13:49:00.000+02:00

Hij moet dood zijn, onze buurtzwerver, ik kan me niet herinneren wanneer ik hem voor het laatst heb gezien. We noemden hem ‘Opa Bakkebaard’, een naam die de leidsters van de crèche van onze kinderen hem hadden gegeven. Hij woonde met al zijn bezittingen onder een afdakje van de Thomaskerk in de Prinses Irenestraat. Overdag scharrelde hij stilletjes door de Beethovenstraat. Ik zag hem vaak de prullenbakken bij de tramhalte tegenover mij inspecteren. Soms zag ik hem ook op een muurtje zitten terwijl hij NRC Handelsblad las, met een gedateerde bril op zijn neus. Die krant kreeg hij waarschijnlijk van de koster van de kerk. Een zwerver die de actualiteit volgt, dat maakte nieuwsgierig naar zijn achtergrond. Maar ik heb hem nooit aangesproken, daarvoor oogde hij te onbenaderbaar. Gek was hij zeker niet, en ook niet verslaafd aan drank of drugs.

Op zeker moment legde de crèche een speeltuintje aan, vlak bij het onderkomen van Opa Bakkebaard. Zo leerde hij alle kinderen van naam kennen. “Dag Mirjam”, zei hij een keer tot mijn verbazing tegen mijn dochter toen we hem passeerden in de Beethovenstraat. Ze keek er niet van op, Opa Bakkebaard hoorde bij haar leefwereld.

Een buurtgenoot bedacht dat deze goed geïntegreerde zwerver een gevaar vormde voor de crèchekinderen in dat speeltuintje en diende een klacht in bij het toen net gevormde stadsdeel Zuideramstel. Tegenwerpingen van de koster en de crècheleidsters dat de man geen vlieg kwaad deed, mochten niet baten. Op een dag werd de hut van Opa Bakkebaard afgebroken. Hij moest ontdaan toezien hoe zijn bezittingen in een vuilniswagen werden gegooid. Waar hij daarna zijn nachten doorbracht weet ik niet, maar die plek was kennelijk onveilig want hij zeulde nu al zijn spullen met zich mee in een boodschappenkarretje. Overdag zag ik hem soms zitten in de vensterbank van de Albert Heijn in de Gerrit van der Veenstraat, samen met andere zwervers. En nu is die vensterbank al heel lang leeg.

De zwerver op de foto is niet Opa Bakkebaard

Sport op het Olympiaplein tijdens de razzia van 20 juni 1943

2009-09-18T17:24:00.002+02:00

Fanny Blankers-Koen (midden) tijdens een estafettewedstrijd op het Olympiaplein op 9 juli 1944. (bron: www. atletiekhistorici.nl)

Een paar keer per week ren ik 's avonds rondjes op de velden van Swift aan het Olympiaplein. Het is historische atletiekgrond. Op de inmiddels verdwenen sintelbaan die hier in de jaren twintig van de vorige eeuw was aangelegd, trainden atletiekclubs zoals Quick, AV’23, Sagitta, AAC, ADA, AVAC en Zeeburg. Er vonden ook nationale en internationale wedstrijden plaats.

Sprinter Chris Berger evenaarde hier in 1934 met een tijd van 10,3 s het wereldrecord op de 100 m (nog steeds clubrecord van AV'23). Fanny Blankers-Koen brak hier op 30 mei 1943 tot driemaal toe het wereldrecord hoogspringen en scherpte dat aan tot 1,71 m. Ook evenaarde ze op 5 september 1943 op het Olympiaplein het wereldrecord op de 100 m (10,5 s).

Op het prachtige hek dat in 2007 om de sportvelden heen is gezet staat vermeld dat de Atlete van de Eeuw op het Olympiaplein haar trainingen afwerkte. Een verwijzing naar haar wereldrecords is achterwege gelaten, waarschijnlijk vanwege het jaar waarin ze zijn gevestigd. Juist in de periode waarin Fanny hoger vloog en sneller liep dan iedereen hielden de nazi's in Amsterdam drie grote razzia's op joden. Een daarvan vond plaats in Amsterdam-Zuid, op zondag 20 juni 1943. Joden werden van straat geplukt of uit hun huizen gehaald en samengedreven op het Olympiaplein.

VU-historicus André Swijtink opende in 1992 zijn proefschrift In de pas met het volgende wrange citaat, waarmee hij wilde illustreren dat (sportende) Nederlanders liever de andere kant op keken terwijl hun joodse medeburgers werden afgevoerd:

"Een der verzamelplaatsen tijdens de razzia was het Olympiaplein. Het weer was mooi die dag, en op het sportveld werd mitsdien getennist. De wachtende joden hoorden de ballen tikken op de grond en de spelers roepen: ready-game- deuce. Het waren geen NSB'ers die daar speelden. Het waren geen mannen uit het verzet. Het was de meerderheid van het Nederlandse volk. Men was aan zeer veel gewend geraakt."

Swijtink ontleende dit citaat aan het beroemde boek Kroniek der Jodenvervolging van Abel Herzberg. Wat Swijtink kennelijk niet wist en wat ook zijn promotiecommissie over het hoofd had gezien, is dat Herzberg deze passage in een herdruk heeft moeten corrigeren, zoals ook te lezen is in Ondergang van J. Presser, een ander standaardwerk over de jodenvervolging. Die correctie volgde na een ingezonden brief in De Groene Amsterdammer van oud-buurtbewoner Jan H. de Groot, die Herzbergs boek met "grote ontroering" had gelezen. "Heel de verschrikking van de zondagmorgen der grote razzia en de ellende om onze machteloosheid, beleefde ik opnieuw. En alle gevoelens van schaamte en schande."

De Groot plaatste echter een kanttekening bij Herzbergs schets van de tennissers die gewoon door bleven spelen. "Dit kan niet juist zijn. Op het sportveld aan het Olympiaplein waren destijds geen tennisbanen, ook geen grasbanen. Ik heb er nooit zien tennissen en woonde in die tijd toch aan het Olympiaplein, hoek Achillesstraat. Bovendien was er op die bewuste morgen luchtalarm gegeven. De niet-joden mochten eerst na het afvoeren der gevangenen naar buiten komen, omstreeks twaalf uur."

De ingezonden brief was voor Herzberg aanleiding om het citaat in de herdruk licht aan te passen: "Het weer was mooi die dag, en op het sportveld werd mitsdien de gebruikelijke sport bedreven. De wachtende Joden konden daar met oog en oor getuige van zijn."

Herzbergs bron voor dit verhaal was David Cohen, een van de twee voorzitters van de Joodsche Raad. In deels ongepubliceerde memoires uit 1956 (het NIOD geeft deze binnenkort alsnog in zijn geheel uit) schreef hij. "Ja, op het Olympiaplein werd op het veld, gelegen naast de ruimte waar de Joden waren verzameld, zelfs sport beoefend. (Abel Herzberg [...] heeft het meegedeeld in zijn Onderdrukking en verzet en iemand heeft het toen in De Groene tegengesproken, omdat ik Herzberg had verteld en deze dit had weergegeven, dat er tennis gespeeld werd, maar ik weet het zeker.)"

Ook oud-atleet Gijs Takken, die met zijn club AV'23 trainde op de sintelbaan, kon zich anno 2009 desgevraagd niets herinneren van tennisbanen aan het Olympiaplein.

Hoe stellig Cohen ook was over de juistheid van zijn herinnering, het is hoogst onwaarschijnlijk dat Amsterdammers op zondag 20 juni 1943 enige vorm van sport bedreven op het Olympiaplein. De Groot wees er in zijn brief op dat de bewegingsvrijheid van de buurtbewoners was ingeperkt tijdens de razzia. Dat bevestigde ook Presser, die schreef: "Ariërs moeten tijdens de actie in hun blok blijven." De Kroniek van Amsterdam over de jaren 1940-1945 meldde dat er in de wijk omroepwagens van de Grüne Polizei rondreden met de verordening: "De Joden moeten zich voor onmiddellijk vertrek gereed houden en de andere bewoners mogen zich niet op straat begeven." Er vond huis aan huis onderzoek plaats en de persoonsbewijzen werden gecontroleerd. Het tramverkeer was stilgelegd en er gold een verbod om de stad te verlaten.

Een buurtbewoonster maakte Swijtink in 2004 attent op de valse start van zijn proefschrift over sport in de oorlog. In mijn dit voorjaar verschenen biografie De Dordtse magiër. De val van volksheld Karel Lotsy laat ik meer tekortkomingen van Swijtinks bronnenonderzoek zien. In een reactie in Trouw negeerde hij mijn kritiek op zijn werk.

Verspringen op het Olympiaplein

2009-09-11T22:25:00.000+02:00

Op 27 juni 1943 hield atletiekvereniging AV'23 wedstrijden op het Olympiaplein. Nederlands kampioen Nol Wellerdieck van Hellas Utrecht won het verspringen met 7.22 m. Hij sprong met een aangepaste Hellasster op zijn shirt. De bezetter had vijf- of zespuntige sterren op sportkleding verboden om verwarring met Jodensterren te voorkomen. [Bron: www.atletiekhistorici.nl]

Een week daarvoor was het Olympiaplein verzamelpunt geweest voor joden die bij een grote razzia in Amsterdam-Zuid waren opgepakt.

Werd er die dag ook gesport op het Olympiaplein? Daarover de volgende keer.

Standplaats Beethovenstraat

2009-09-11T16:18:00.000+02:00

Begin 1997 verscheen mijn boek De Koningin van Plan-Zuid. Geschiedenissen uit de Beethovenstraat, dat sindsdien diverse keren is herdrukt. Het restant van de laatste, geactualiseerde druk (de vijfde uit 2002) heb ik weten te behoeden voor ramsj en papierversnipperaar. Gelukkig maar, want er blijkt nog altijd veel vraag te zijn naar het boek bij boekhandel Van Rossum in de Beethovenstraat en bij mijn eigen internetboekwinkeltje op bol.com. Een school in de Beethovenbuurt gebruikt het zelfs voor het onderwijs over de oorlogsjaren.
Via dit blog wil ik de belangstelling voor (de geschiedenis van) de Beethovenstraat en directe omgeving nog meer tot leven brengen door het publiceren van nieuwe verhalen over heden en verleden. Ik zal het blog gaandeweg verder aankleden met de vele foto's die ik al bezit.
Ik word uiteraard graag attent gemaakt op nieuwe bijzondere verhalen/foto's over Beethovenstraat en omgeving. Dat kan via de site en via mijn e-mailadres kolfschooten@upcmail.nl